Teksty starych polskich kolęd

Każdy z nas z pewnością zna mnóstwo pięknych, tradycyjnych kolęd i pastorałek na Boże Narodzenie. Początkowo uroczyste pieśni miały znaczenie powitalne i pochwalne i odśpiewywano je wspólnie na okazję nadejścia Nowego Roku. Nie wszyscy jednak zapewne zdają sobie sprawę, jakie są najstarsze, polskie i regionalne kolędy, uświetniające dziś obchody zimowych świąt.

Warto wiedzieć, iż pierwsze kolędy śpiewane były wyłącznie po łacinie i nawiązywały do wydarzeń opisywanych w Ewangelii ś. Łukasza oraz Ewangelii św. Mateusza. W ciągu wieków te religijne, uroczyste pieśni mówiące o przyjściu na świat Chrystusa zaczęły również odwoływać się do tradycji ludowych i narodowych, dzięki czemu powstało mnóstwo kolęd w różnych językach i lokalnych dialektach.

Za najstarszą polską kolędę uznaje się pieśń pochodzącą z około 1424 roku, która to zaczyna się od słów „Zdrów bądź Królu Anielski”. Dodajmy, iż najczęściej dawne kolędy tłumaczono na język polski w szczególności ze śpiewników tak zwanych braci czeskich oraz pomniejszych zakonów. Również znana nam wszystkim pieśń pod tytułem „W żłobie leży” okazuje się jedną z najstarszych, której skomponowanie przypisuje się dziś tradycyjnie Piotrowi Skardze. Co ciekawe, jej melodia bazuje na polonezie koronacyjnym Władysława IV.

Inne, stare kolędy z terenów polskich to przede wszystkich znane i chętnie śpiewane także dziś podczas kościelnych lub rodzinnych uroczystości bożonarodzeniowych, takie jak choćby „Bóg się rodzi, moc truchleje” autorstwa Franciszka Karpińskiego, „Gdy się Chrystus rodzi”, „Lulajże Jezuniu” czy „Anioł pasterzom mówił”. Wiele z tych religijnych, bożonarodzeniowych pieśni stworzonych zostało przez najwybitniejszych polskich literatów dawnych lat, takich jak między innymi Mikołaj Sęp Sarzyński, Feliks Nowowiejski czy Andrzej Morsztyn. Jednymi z najstarszych pieśni tego typu okazują się również tradycyjne kolędy góralskie, śpiewane do dziś w charakterystycznej gwarze podhalańskiej.

Co ciekawe, w naszym dorobku kulturowym zachowało się do dziś ponad pół tysiąca kolęd i tradycyjnych, bożonarodzeniowych pastorałek, chętnie komponowanych i śpiewanych obecnie przez najznamienitszych wykonawców oraz liczne zespoły ludowe i folklorystyczne, takie jak choćby Poznańskie Słowiki, Śląsk czy Mazowsze. W swoim dorobku artystycznym kolędy oraz piosenki świąteczne posiadają również wykonawcy muzyki popularnej, między innymi Krzysztof Krawczyk, Eleni czy Arka Noego.